Special Report: Pagpatay sa duha ka minor de edad sa Tagum City, masulbad pa ba?

TAGUM CITY-- Kaadlawon niadtong April 13, 2011, nakita ang patayng lawas sa usa ka batang lalaki nga naa sa otso hangtod diyes anyos ang panuigon sa Lapu Lapu St. sa Tagum City. Dihang gipangutana ang Tagum PNP wala pa silay mahatag nga pangalan og under investigation pa ang maong kaso. Aron makakuhag hulagway ang GMA News and Public Affairs Davao, giadtoan namo ang SOCO, dinhi nasulti nila nga may baynte dos ka samad dinunggaban ang nahiaguman sa maong bata. ANG PAGTUMAW SA LAIN PANG PATAY Buntag, April 14, 2011, giadtuan ang GMA News sa Tagum Cooperative Funecare aron makuhaan na gayud og video footage ang maong patayng lawas sa batang nadunggaban. Dinhi nasayran namo nga may lain pang minor de edad nga batang lalaki nga gipatay, apan gipusil kini ug nakita sa Mipangi, Maco, Comval, pipila lamang ka kilometro gikan sa Tagum City. Nailhan kining si Macky Lumangtad, dose anyos. Nasubo kaayo ang inahan niini nga si Carmelita Lumangtad, buotan kuno ang iyang anak, wala kuno kiniy sala aron pahamtangan og silot kamatayon sa mga Vigilante sa Tagum City. “Pero ako na nang giingnan ang akong anak nga dili gyud mopalayo sa ako ug mouli gyud siyag gabii pero wala koy mahimo kung kabubut-on gyud niyang molaag, pero wala ko nagkulang sa akong anak", sumala pa ni Manang Carmelita. Gibutyag niya nga ang iyang anak ug ang namatayng bata nga nakaplagan sa Tagum City maghigala kuno, gitawag niya ang batang gipatay nga si Kokey nga taga Mabini, Compostela Valley Province. April 8, 2011 sa hapon, nakawatan ang usa ka establisimento sa Trade Center sa Tagum City, gilimas ang salapi nga mokabat sa P30, 000, lakip ang cellphone, alahas ug uban pa. Gipahid ang maong sala sa batang si Kokey ug sa anak ni Carmelita nga si Macky. “Ang bag nga gikuha ni Kokey, may sulod nga pitaka, pero mil uno lang ang sulod nga kuwarta. Ang pitaka gihatag ni Kokey sa akong anak, ug ang bag, gihatag ni Kokey sa lain pa nila nga barkada kay nahadlok man ang akong anak, midagan siya ug gilabay ang pitaka sa usa ka ukay-ukayan, gipunit kini sa tao ug nakita ang kuwarta busa gidakop ang akong anak sa CSU (Civil Security Unit) ug gidala sa Tagum Police." pagsaysay ni manang Carmelita. Pero gabii nianang April 8, nadakpan usab kuno si Kokey. Si Macky giturn-over sa Tagum police pinaagi sa Children and Women’s Desk (CWD) kang Carmelita apan dihang gi-interview sa GMA News ang Tagum Police pinaagi ni Police Supt. Juel Neil Salcedo, wala kuno silay nadakpang mga minor de edad niadtong April 8. Apan dihang nangutana ang GMA News kung basin sa ilang CWD may nablotter nga mga batang lalaki, dinhi nasayran nga naa diay pero wala nila mabutyag kung si Kokey naturn-over ba ngadto sa iyang mga ginikanan. Sa Juvenile Justice Law, ang mga minor de edad nga nasakasala sa balaud kung madakpan sa otoridad iturn-over gayud sa ilang mga ginikanan. ANG MGA SAKSI, MGA BATANG ASSET Sa haya ni Macky Lumangtad, sa Tagum Cooperative Funecare, nakaila sa GMA News ang magbarkadang sila Dexter, JR, Bunso ug Al-al, dili nila tinuod nga pangalan. Sa upat, tulo nila ang miangkong asset sa mga “tirador" (gun for hire) sa Tagum City, sila Dexter, JR ug Bunso. Si Dexter ang nakakita sa dakong lalaki nga miagbay kang Macky Lumangtad sa parke sa Tagum City diin padulong pa sila sa may kasilyas nga bahin.. “Morag nahadlok si Macky, pero kung kabalo lang ko nga mamatay diay siya atong gabhiona to, maayo pag mikuyog ko niya, bahalag ako ang mamatay dili lang siya kay buotan na si Macky, pero wala siya mitingog kung naunsa siya", pamulong pa ni Dexter. Pero walay nahimo si Dexter, nasayran na lamang kuno niya nga sunod ugma, namatay na ang iyang barkada. “Gihimo ko nilang asset", kini usab ang pag-angkon sa trese anyos nga si Bunso, nga sumala pa niya ubay ubay na usab kuno nga mga patay ang iyang nasaksihan sa Tagum City. “Basta dili lang ka mogawas sa park sa City hall, dili ka mamatay pero molayo na gani ka, pugsit jud ka" pagpasabot ni Bunso. Saksi usab siya sa kung giunsa pagpatay si Kokey. Duha kuno sila ni JR nga nakasaksi kay silang duha ang nagkuyog sa may Lapu Lapu St. gabii nianang April 12. Gidala kuno si Kokey sa usa ka pinboy sa Gold City, usa ka Bowling Center duol lamang sa Lapu Lapu St. -- ang maong pinboy kuno, asset usab sa mga tirador. Sumala ni Bunso, gisugo ang pinboy nga dalhon si Kokey sa ngitngit nga bahin sa Lapu Lapu St. ug dinhi kuno may miduol kang Kokey nga duha ka lalakeng sakay sa motor. Dugang ni Bunso, ang angkas ang midunggab kadaghan kang Kokey. “Gitago na si Kokey sa Gold City sa mga pinboy", sumala pa sa dise sais anyos nga si JR. Pero sa imbestigasyon sa Commission on Human Rights XI (CHR-XI), sayo sa gabii nianang April 12, may kadula si Kokey nga silingan ug paryente usab nila. Apan gibutyag ni JR nga ang nagtug-an sa mga tirador nga si Kokey naa sa Gold City mao si Bunso. Gikulata pa kuno ni JR si Bunso dihang nasayran niya kini. Ug sukad sa pagtudlo ni Bunso kung asa si Kokey, nahitabo na ang brutal nga pagpatay sa maong nuwebe anyos nga bata. Pagkahuman sa maong interview sa GMA News kanila, may uyuan ang mi-kuha na sa patayng lawas ni Kokey ug giila kining si Jenny Boy Lagulos, kinsa unom ka bulan pang gibiyaan sa inahan niini ug gibuhi sa lola ni Kokey nga si Manang Francisca Lagulos. HUSTISYA! Nagbangotan ang pamilya ni Jenny Boy Lagulos alyas Kokey, ilabi na ang iyang kanunayng kauban nga si Lola Francisca Lagulos. “Mora kog giduslak, morag ako sad ang gidunggab, luoy kaayo ang akong apo, siguro nagpakitabang gyud to…", kini ang emosyonal nga giyagyag ni Lola Francisca. Sumala niya, ang rason kuno nga sige ug adto si Kokey sa Tagum City mao nga kanunay kining nagdahum nga ang iyang inahan, iyang makit-an sa City hall. Daghan man gud kuno ang nagasungog sa bata nga naa ang iyang mama sa Tagum og nga basin nadakpan kini kay nakasala. Busa dili gayud malikayang mapangutana kung ang hinungdan ba kaha sa pagsige ug balik ni Kokey sa Tagum mao ba kaha ang pagpangita niya sa iyang inahan nga dugay nang mibiya kaniya. Dihang gihaya ug gilubong si Kokey, wala gayud magpakita ang iyang inahan. Samtang sumala sa amahan ni Kokey nga si Edgar, dili gayud kuno niya malimtan ang anak ilabi pa nga adlaw sa iyang natawhan dihang nawala ug wala na makauli pa ang iyang anak. “Tingali ulitawo ang nagpatay sa akong anak, wala man siyay kaluoy nga midunggab kaniya" pamulong pa ni Edgar. ANG OTORIDAD Dihang nag krus ang dalan sa GMA News ug sa City Social Welfare and Development Office pinaagi ni CSWD Officer Nora Lupiba, midumili kining mohatag og pahayag labot sa pagkamatay sa nuwebe anyos nga batang si Kokey ug si Macky. Dihang gibalikan sila sa Isyu Karon Team, usa ka News and Public Affairs Program sa Davao, wala pa usab kini sa iyang buhatan ug midumili usab ang mga nahibiling ginsakpan niya nga mohatag sa pahayag labot sa pagpamatay sa mga minor de edad ug ang alegasyong pagkahimo sa mga minor de edad nga asset sa mga tirador sa Tagum City. Busa ang GMA News miadto sa Provincial Social Welfare Office (PSWO), ug sumala nila may executive order nga nahimo ang probinsiya niadtong 2003 aron mapanalipdan ang mga bata gikan sa mga krimen. Kini ang Provincial Council for the Protection of Children, Provincial Early Childhood Care and Development Committee of Davao del Norte. “ Kini nga council, responsible in strengthening, giving advocacy down to the municipal level in terms of advocacy to the local officials, to the brgy council for the protection of children," kini sumala ni Rosalinda Rapista, Division Head, Protective Court and Residential Services Division sa PSWO. Sa kabahin ni Tagum City Mayor Rey Uy, giangkon niining walay mabuhat kung sila ang tudluon panahong dunay mahitabong patay sa ilang ginsakupan. “Ang mayor (pasanginlan) pag grabe ang krimen sa usa ka lugar, kawat diha, patay, kung dili molihok ang police, pasanginlan gihapon, kung naa poy panghitabo nga mga patay, pasanginlan pud ang police, pasanginlan pud ang mayor," sumala ni Mayor Uy. Dugang ni Uy wala kuno siayy nadungog o nahibal-an nga gikuhang mga “asset" sa mga tirador ang mga minor de edad. Sa atubangan sa Tagum City hall nakabitay gihapon ang banner nila nga nagakanayon “Regional Winner, Tagum City, Child Friendly City, Component City Category". Busa ang pamulong sa Tagum City Chief of Police PSupt. Juel Neil Salcedo, luwas gayud kuno ang mga bata sa Tagum City. “100% safe sila, in fact kami as miyembro sa kapulisan, wala mi laing tumong ug tinguha dinhi kondili ma-peaceful ang lugar", pagpasalig sa Hepe. Pero walay makatubag kanila kung nganong nahitabo ang pagpamatay sa minor de edad sa ilang siyudad ug kung nganong nawala si Macky Lumangtad sa parke gawas mismo sa Tagum City Hall. Sa UNICEF FACT SHEET: A summary of the rights under the Convention on the Rights of the Child pipila ka mga article niini ang nagpanalipod sa katungod sa kabataan. “Article 6 (Survival and development): Children have the right to live. Governments should ensure that children survive and develop healthily." Article 32 (Child labour): The government should protect children from work that is dangerous or might harm their health or their education. While the Convention protects children from harmful and exploitative work, there is nothing in it that prohibits parents from expecting their children to help out at home in ways that are safe and appropriate to their age. If children help out in a family farm or business, the tasks they do be safe and suited to their level of development and comply with national labour laws. Children's work should not jeopardize any of their other rights, including the right to education, or the right to relaxation and play. Article 36 (Other forms of exploitation): Children should be protected from any activity that takes advantage of them or could harm their welfare and development. Article 40 (Juvenile justice): Children who are accused of breaking the law have the right to legal help and fair treatment in a justice system that respects their rights. Governments are required to set a minimum age below which children cannot be held criminally responsible and to provide minimum guarantees for the fairness and quick resolution of judicial or alternative proceedings. Hangtod sa pagsulat niining balita, wala pa gihapoy gitudlong sad-an sa maong pagpatay sa nuwebe anyos nga bata. Ang Commission on Human Rights nagapadayon sa pag imbestiga sa maong kaso. (JPS/GMADavao)