"Lola Minera" (Documentary by Howie Severino)

Episode on September 27, 2010 Monday after Saksi! ‘Lola Minera’ A documentary by Howie Severino Benguet is arguably the most pockmarked and pitted province in the country today due to centuries of mining for gold – a century of corporate mining continued today by small-scale miners. It’s a sight to behold – a mountain with hundreds of bore holes on its façade, and even more fascinating to enter one of these dogholes or ‘usok’ as the locals call them. The dogholes extend for several kilometers snaking horizontally and vertically. It’s wide enough to crab walk in single file. It’s a dangerous job – the threat of a tunnel collapsing to bury one alive is a constant. So is oxygen deprivation or gas poisoning. During typhoons, the danger of overflowing rivers looking for alternate water channels have resulted to flooding in some dogholes, killing miners who did not to get out in time. It is typically a man’s job. But hard times have forced even their women to enter the dogholes. These are not your typical women, however. For one, some of them are already lolas! In between crawling in the dark, dripping tunnels for several hours to collect sacks of ore, these women are raising families and doing household chores. Join Howie Severino as he explores the world inside dogholes, accompanied by some of the Lola Minera, on Monday, September 27th, on I-Witness, right after Saksi.

---

Mula sa malayo, mukhang caricature ng butas-butas na keso ang mga bundok sa Itogon, Benguet. Panay kasi butas ang mukha ng bundok na kung tawagi’y ‘dogholes’ o ‘usok’ – daanan para mamina ang mga ginto sa loob ng bundok. Ito ang tanging hanapbuhay ng mga tao sa paligid ng mga bundok na ito, ang suungin ang mga usok na sumusukat ng ilang kilometro pahaba at sumasanga pailalim na umaabot sa 400 feet. Isang katamtamang laki na taong nakayuko, naka-squat at kadalasa’y kailangang maglakad na animo alimasag ang kasya sa loob ng usok. Delikado ang trabahong ito: ang banta ng pagguho ng lungga ay parating nariyan, pati na ang gas poisoning o kaya’y pagkaubos ng hangin sa loob. Kapag bumabagyo, delikado ring bahain ng tubig mula sa mga umaapaw na ilog ang mga usok. Ilan na ang namatay sa mga paraang ito. Kaya naman ang pagmimina sa loob ng usok ay karaniwang trabaho ng lalaki, pero sa hirap ng buhay kahit mga babae, pinasok na ito. At hindi lang basta mga babae, pati mga lola! Sa pagitan ng pangungulekta ng mga sako-sakong bato sa loob ng masikip, madilim at tumutulong lungga, nagtataguyod pa sila ng pamilya, nag-aalaga ng mga apo at nagpapatakbo ng bahay. Kaya samahan si Howie Severino na kilalanin ang mga lolang ito. Panoorin siya sa kanyang pagpasok sa usok kasama ang mga Lola Minera, sa I-Witness, Lunes, September 27, pagkatapos ng Saksi.