Sa ilang lalawigan sa Pilipinas, mayroong mga pasyenteng may malulubhang sakit ang patuloy na nahihirapan dahil sa kakulangan ng abot-kayang pagamutan sa kanilang lugar. Malaking tulong sana sa kanila ang mobile clinics na ginastusan ng gobyerno ng daan-daang milyong piso pero bakit hindi nila ito maramdaman? Alamin.
Sa nakaraang episode ng “Kapuso Mo, Jessica Soho,” sinilip ang kalagayan ng mga pasyenteng napipilitang bumiyahe nang malayo, umasa sa alternatibong paraan ng gamutan, at dumiskarte sa sarili para lamang makuha ang kinakailangang serbisyong pangkalusugan at maduktungan ang kanilang buhay.
Si Roselyn
Nakatira sa isang maliit na bahay sa Purok Cacao sa Lebak, Sultan Kudarat ang pasyenteng si Roselyn at mister niyang si Jonnel.
Taong 2024 nang bigla na lamang nakaramdam ng pananakit sa kaliwang bahagi ng kaniyang katawan si Roselyn. Nang magpa-checkup, natuklasan na mayroon siyang Stage 4 ovarian cancer na kumalat na sa kaniyang katawan.
Upang mapigilan ang paglala ng cancer, kinakailangan niyang sumailalim sa chemotherapy at iba’t ibang laboratory tests bawat buwan.
Ngunit dahil walang sapat na pasilidad ang ospital sa kanilang lugar para sa kaniyang sakit, napipilitan silang bumiyahe sa ibang lungsod o probinsya.
Para sa libreng chemotherapy, sumasakay ang mag-asa ng van papuntang Davao City na mahigit 300 kilometro ang layo mula sa Lebak at inaabot ng 11 oras ang biyahe. Ang kanilang gastos sa pamasahe na balikan, umaabot ng P4,000.
“Maliban sa trabaho ko talaga, nagsa-sideline ako. Minsan nagta-tattoo. Nagbabanda then ‘pag Sabado ng umaga, college, nagtuturo rin ako. Kulang pa rin, Ma'am,” sabi ni Jonnel tungkol sa gastusin.
Para makatipid, bumibiyahe rin ang mag-asawa ng nakamotorsiklo patungo sa Davao.
“’Yung takbo is dahan-dahan lang. Sa sakit niya kasi hindi puwede ‘yung mabilis. Hindi siya komportable,” ani Jonnel.
Ngunit kalaunan, pinayuhan si Roselyn ng doktor na pansamantalang itigil ang chemotherapy dahil tumataas ang kaniyang creatinine.
“Sabi niya, bawal daw ipagpatuloy ang chemo kasi delikado sa kidney,” ayon kay Roselyn.
Gayunman, kailangan pa rin niyang sumailalim sa buwanang tests tulad ng blood chemistry, ultrasound, at CT scan.
Sa Sultan Kudarat District Hospital sila nagpapasuri, ngunit kulang din sa kagamitan at pasilidad ang ospital.
“Parang tatlong hospital dito sa Lebak, kulang lahat,” ani Roselyn. “Sabi nga nila, dito sa Lebak kung ang sakit mo fatal, mamatay ka na lang bago ka makaabot.”
Ayon kay Dr. Castillon ng Lebak Municipal Health Office, nasa baybayin ang kanilang lugar kaya medyo isolated ito.
“Ang problema po kasi namin dito, ‘yung ospital po namin is level 1 lang po, so hindi siya complete facility,” paliwanag ni Dr. Castillon. “Minsan yung nagda-dialysis na mga pasyente, mga nagki-chemotherapy, lumalabas po sa mga malalaking hospital.”
Mayroon din namang mga pribadong klinika sa lugar ngunit may kamahalan at hindi ito kayang bayaran ng mga katulad ni Roselyn.
Bumibiyahe rin sila papuntang Koronadal sa South Cotabato para sa mas murang laboratory tests, na inaabot ng limang oras ang biyahe. Para makatipid, tinitiis na lamang ni Roselyn ang sakit at umaasa sa mga halamang gamot upang mapanatili ang kaniyang hemoglobin at mapababa ang creatinine.
Si Jeorge
Si Jeorge na mula naman sa Sagnay, Camarines Sur, may mga sakit sa bato, atay, puso, at baga.
Ayon sa kaniyang anak na si Rainiel, dalawang taon na silang pabalik-balik sa ospital, at inaabot din ng ilang oras ang biyahe papunta sa pagamutan.
“Mahirap din po ‘pag nagbibiyahe po kami. ‘Yung tiyan po ni Papa naaalog po. So sumasakit po,” ani Rainiel
“Sobra po talagang hirap, kahit hatinggabi, umuulan, dinadala ako ng anak ko sa ospital para pausukan lamang,” ayon kay Jeorge.
“Umiiyak na lang ho. Sabi ko nga po eh, kunin na lang ako ni Lord para hindi na mahirapan. Binibigyan pa rin ako ng pagkakataon para ano, dugtungan ang buhay,” dagdag ni Jeorge. “Nilalabanan ko talaga ang sakit. Hindi ko siya uurungan hangga't kaya kong labanan siya.”
Kapag nahihirapan siyang huminga, gumagamit si Rainiel ng improvised oxygen tank na gawa sa lumang timba, kalendaryo, at bote.
“Naisipan na lang po na ganun na lang ang gawin kasi walang-wala na po talaga kami,” ani Raniel.
Matapos mag-viral ang kanilang kuwento, may ilang netizens na tumulong sa kanila.
Umaasa rin si Rainiel na magkaroon ng malapit sa kanilang lugar.
Mobile Clinic
Ang mga katulad nina Roselyn at Jeorge ang inaasahang matutulungan ng Mobile Primary Care Facilities (MPCF), isang proyekto ng Department of Health (DOH). Ang mga mobile clinic o ospital, ay idinisenyo para sa mga komunidad na nasa liblib na lugar.
Bahagi ito ng Universal Health Care Act ng 2019 sa ilalim ni dating Pangulong Rodrigo Duterte, ngunit inilunsad lamang noong 2024 sa administrasyon ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr.
May inilaan na P830 milyon para sa 83 mobile clinics, o P10 milyon bawat isa.
Isa sa mga ito, naibigay sa lalawigan ni Roselyn sa Sultan Kudarat at inilagay sa mismong kabisera.
Ayon kay Dr. Gina, health officer sa Sultan Kudarat, “’Yung mga laboratory natin na diagnostics natin like CBC, blood chem, fecalysis, urinalysis, X-ray nagpo-provide din po sila na mga services na ganon.”
Ngunit hindi kabilang dito ang chemotherapy dahil ginagawa ito sa mga sa tertiary hospital. Primary care services lamang ang saklaw ng mobile clinics.
May takdang schedule din ang pag-ikot ng mga ito depende sa pangangailangan ng komunidad.
“Ang pagpunta natin doon, community po ang target natin. Kasi more nga tayo sa prevention, screening, management of mga chronic diseases. Depende po kasi sa need ng community po,” paliwanag pa niya.
Dahil sa liblib na lokasyon ng bahay ni Roselyn, hindi rin siya naaabot ng mobile clinic.
Nabatid din na hindi umano gumagana ang mobile clinic sa Sultan Kudarat, ayon kay dating DOH Undersecretary Dr. Gregorio Murillo Jr., dahil sa kakulangan ng suplay at training ng personnel.
“Findings in the report indicate that only 25 percent of the distributed MPCFs are functional or capable of providing the intended clinical laboratory, diagnostic, and imaging services, highlighting a deeply concerning level of inefficiency, wasted resources, and unmet health care needs among the Filipino people,” nakasaad sa sulat ni Murillo kay Marcos.
Nakipag-ugnayan ang “KMJS” kay Murillo para sa personal na panayam pero hindi siya tumugon.
Hindi pa nagbibigay ng opisyal na pahayag ang DOH hinggil dito habang iniimbestigahan pa ang dokumento.
"We can't authenticate this document and moreso comment on as it is, on its face, not marked as from DOH," saad ni Usec. Albert Domingo, spokesperson ng Department Of Health.
Sabi ni Dr. Arthur Gallo, chief medical officer-ABC’s For Global Health, “Health is still a basic human right. Kailangan lahat may access to good and quality healthcare.”
“We need to speak out kung ano 'yung mga kakulangan at saka yung mga gusto natin mag-improve pa,” dagdag niya. “You deserve better healthcare.”
Binigyang-diin din ni Rainiel na karapatan ng mamamayan ang serbisyong pangkalusugan.
“Karapatan rin natin po ng mga mamamayan at kung nagamit lang po nang tama yung pondo ng gobyerno, malaking tulong po ‘yun kasi hindi po mahihirapan yung mga tao,” sabi ni Raniel.
Umaasa rin si Roselyn na mabibigyan ng pansin ang mga mahihirap.
“Mabigyan pansin para ‘yung mga mahihirap hindi na mahirapan,” ani Roselyn. “Tapos ‘yung mga nasa taas sana yung budget sana na para sa ospital, ibigay talaga nila para sa hospital kasi alam naman natin na may budget ang healthcare.”
Hangad din si Jeorge na makarating sana ang tulong sa mga liblib na lugar para matulungan ang mga maysakit.
“Sana po pumupunta man lang sila sa mga liblib na lugar. Para matulungan nila ‘yung may mga sakit,” saad niya. “Sana po mailaan sa tamang proseso ang mga kagaya niyang pondo para lamang sa mga walang kakayahan.”
“Kung meron sanang mobile clinic dito, ‘yung perang, halimbawa, sobra-sobra naman na pwede pambili ng gamot. Nailalaan sana namin doon,"
Sa mga nais tumulong at magpadala ng donasyon kina Roselyn at Jeorge, maaaring mag-deposit sa:
BANK: BDO NETWORK BANK
ACCOUNT NUMBER: 040060165383
ACCOUNT NAME: JONNEL GINDAP
GCASH
09569442637
JEORGE BONANCIA
— Nika Roque/FRJ GMA News
